روستاهای پلکانی زاگرس شاهکار معماری مشترک بین انسان و طبیعت هستند. در سرزمینی که کوهها پادشاهان بی چون و چرای طبیعتند و زاگرس نشینان برای کشاورزی، دامداری، کوچ و ساختن خانه باید با پادشاهان این منطقه کنار بیایند.
روستاهای پلکانی نمادی از مهندسی انسانهای گذشته هستند، مهندسان غیر اکادمیک که توانسته اند با با هارمونی سخت کوهستان کنار بیایند و با کمک هندسه انحنای کوه رو به خطوط پلکانی تبدیل کرده اند و تا اواسط کوه بالا رفته اند.
کوهستان انهارا مجبور کرده است زندگی دوستانه تری با هم داشته باشند، دایره و حباب زندگی شخصی خود را کمتر کنند تا حیاطشان پشت بام دیگری، و پشت بام دیگری حیات خانه ی بعدی باشد. در این مقاله سعی داریم مهمترین روستاهای پلکانی را به صورت ملموس و خلاصه بررسی کنیم، هر چند دیدن با خواندن یکی نیست و طبیعت را باید دید.
روستای سراقاسید کوهرنگ
به سراقاسید ماسولهی زاگرس میگویند!! اما داستان سراقا سید، با ماسوله کاملا متفاوت است. سراقاسید، روستایی که هنوز بافت قدیمی و خشتی متعلق به دههی چهل و سی را در خود حفظ کرده و مردمانش هنوز سبک زندگی تمام روستایی دارند. اگر وارد این روستا شوید، احساس میکنید، وارد تونل زمان شده اید. خانههایی خشتی و گلی با سقفهای چوبی و دربهای آهنی که روی دامنههای سرسبز و جنگلی کوههای زاگرس، پلکانی بالا رفتهاند. بامهای خانههای پایین، حیاط خانههای بالا دست است.
سراقاسید فقط در شش ماه اول بهار قابل دسترسی است، اما زمانی که برفهای زمستان از راه میرسند، راههای ورودی روستا زیر برف مدفون میشوند. هنگام بهار که کوههای سراقا سید پر از پشتههای علف تازه میشوند و بانگ عشایر خوزستان به صدا در میآید، راهها دوباره باز و سراقا سید، قابل رویت میشود.
سراقا سید فقط یک روستای پلکانی نیست، بلکه یک پل زمان است برای افرادی که دوست دارند، روستاهایی با بافتی تمام خشتی و مردمانی با فرهنگی ساده و قدیمی را ببینند. اگر هنوز میخواهید، مکانی روی زمین را مشاهده کنند که هیچ رنگی از شهر و تکنولوژی نگرفته و مردم هنوز به سبک کاملا قدیمی زندگی میکنند، سراقا سید را ببینید.
روستای پالنگان کردستان
در کردستان بخش اورامانات، تعداد زیادی روستای پلکانی فوقالعاده زیبا وجود دارد که پلنگان یا پالنگان یکی از همین روستاها است. چیزی که زیبایی پالنگان را متفاوت و پررنگ میکند، وجود دو بخش پلکانی در دو طرف دره است که یک رود از وسط دره عبور میکند و یعنی این نهایت زیبایی!! روستای پالنگان بسیار قدیمی است و قدمت آن به ساسانی یا زمان سلجوقی برمیگردد.
روستای اورامان کردستان
اورامان سرزمین اهورا، سرزمین خورشید!!!! سرزمینی مشهور به نام هزار ماسوله!! میان درختان بلوط، زالزالک و گلابی وحشی، روی تن کوههای سبز، روستایی بسیار زیبا و بزرگ به اسم روستان اورامان بنا شده است. روستایی با چهل هزار سال قدمت از زمان پارینه سنگی!! این روستا در مرز عراق قرار دارد و بخش کوچکی از آن در حلبچهی عراق قرار دارد.
کنار اورامان، چشمهی زیبای بل قرار دارد و رودهای سیروان و لیله در قلب روستای اورامان جریان دارند. یک اثر اکوتوریستی کامل. البته هنوز جاذبههای توریستی اورامان تمام نشده است. در روستای اورامان گورستانی سنگی و گنبدی شکل و خانههایی قدیمی متعلق به سه هزار سال پیش وجود دارد. یعنی اوج تمدن آشوری و عصر آهن!! و البته کتیبهای بسیار مهم از زمان آشوری، این کتیبه تصویری از سارگون دوم پادشاه آشوری به همراه سنگ نوشتهای به خط میخی به نمایش گذاشته است.
روستای دولاب کامیاران
نزدیک به سنندج در استان کردستان، روی تن سنگی کوه اوالان روستایی زیبا و پلکانی به نام دولاب قرار دارد. روستایی 900 ساله که میان 160 چشمه، جوی و رود دائمی آب قرار دارد. اصلا به همین خاطر نام آن را دولاب گذاشتهاند. سرزمین پرآب!! همانطور که از اسمش پیداست صدای چشمهها و رودها مدام در این روستا طنین انداز میشود.
دولاب را باید اواخر بهار و اوایل تابستان دید. هنگامی که باغهای بهارهی انگور، گیلاس، زردآلو، توتفرنگی، شفتالو، توتسفید و آلبالو میوه میدهند، هنگامی که هوا نه گرم است و نه سرد. چشمهها نه خیلی جوشانند و نه خشک. هنگامی که منطقه پر از کندوهای عسل است که در دامنه کوهها چیده شدهاند. آن مکان و آن زمان بهشت پنهان زاگرس پیدا میشود، روستای دولاب کردستان.
روستای هجیج کرمانشاه
هجیج یا حجیج در زبان محلی به معنای درهی سرسبز و عمیق است. روستایی که روی خط قعر درهای ساخته شده است. روبروی روستای هجیج رودخانه سیروان قرار دارد. فکرش را بکنید!! یک درهی سرسبز که روستایی پلکانی و زیبا را در دل خود جای داده است و رودی که از قلب دره عبور میکند. و الان یک سد رویایی هم که در مسیر سیروان ساخته شده را به آن اضافه کنید، که امکان قایق رانی هم در آن وجود دارد.
هجیج از آن دسته مقاصد گردشگری است که مسافرت در مقصد شروع نمیشود، از مبدا شروع میشود!! فاصلهی 25 کیلومتری پاوه تا هجیج دارای ارتفاعات فوقالعاده زیبا، تونلهای فوقالعاده و جنگلهای بینظیر است که زیبایی آن کمتر از هجیج نیست.
روستای بلبر
بلبر به معنی الههی آب است. الههی آب در سرزمین اهورا یا اورامان کردستان قرار دارد. بلبر هم در دامان رود پرسخاوت سیروان قرار دارد. وجود چشمههای زیبا و چراگاههای مهم بلبر را به مکانی معروف و توریستی تبدیل کرده است. چشمهای به نام بلمچی در روستای بلبر قرار دارد که تا طول ده متر فوران میکند و زیبایی بلبر را به رخ هر گردشگری میکشد.
روستای ژیوار
ژیوار هم در ناحیهی بهشتی اورامان قرار گرفته است. کنار رود سیروان!! ژیوار به معنای زندگی است!! این شهر سومی شهر پاک ایران از نظر آب و هوا است، شاید به همین خاطر به آن ژیوار میگویند. زیبایی ژیوار مدیون درختان انار، باغهای انگور و لباس رنگارنگ مردم آن است. به ژیوار ماسولهی کردستان هم میگویند اما وسعت و تاریخ ژیوار از ماسوله بیشتر است. ژیوار مربوط به دورهی ساسانیان است.
روستای دیوزناو
شاید زیاد اسم این روستا را نشنیده باشید. بیشتر از این روستا، زمین فوتبالش معروف است و شاید اصلا به خاطر این زمین فوتبال وایرال شد. کوه زیبای شاهو و رودخانهی سیروان به این روستا منظرههای هالیوودی داده است. در کنار این روستا یک مرکز پرورش ماهی عظیم هم تاسیس شده است. نام این روستا از گردو یا خرس گرفته شده است، کاملا مشخص نیست. البته روستای دیوزناو مسیر چندان آسانی ندارد و بخشی از مسیر آن خاکی است.
روستای سلین کردستان
کنار دریاچهی سیروان میان باغهای پلکانی و سرسبز گردو و انگور روستایی زیبا به حالت خمیده قرار دارد. نام این روستا، روستای سلین است. روستای سلین در منطقهی اورامان کردستان قرار دارد.
روستای کریک یاسوج
در بخش سیسخت یاسوج، در دامنهی جنوبی رشتهکوه دنا، در درههای منتهی به کنار رودخانهی پل کلو، روستایی وجود دارد که پله پله به سوی آسمان اوج گرفته است و عطر سادگی و اصالت در همه جایش به مشام می رسد. خانههایی که بافت قدیمی دارند، خانههای ساخته شده از سنگ، خشت و چوب.. روستای کریک!! روستای کریک در بخش سخاوتمند طبیعت قرار گرفته است. شالیزارها، چراگاهها و جنگلهای بلوط را در همهی کریک میتوانید مشاهده کنید.
روستای خانقاه کرمانشاه
در دل کوه شاهو میان باغهای پرتراکم طبقهای، روستایی با نمای فوقالعاده و گرافیکی قرار دارد. روستای خانقاه!! روستای خانقاه در سه کیلومتری پاوه در استان کرمانشاه قرار دارد. بنای قدیمی حوضخانه، قلعه و دژ نزدیکی شهر پاوه، همه این امر را به اثبات میرساند که این روستا در زمان یزدگرد سوم ساخته شده است. این روستا یک روستای زیارتی و مذهبی هم است، حضور امامزاده بابا شیخ حسن و مدرسهی حوزه علمیه سنی به این روستا وجههی مذهبی هم داده است.
زاگرس بهشت گمشده
شرکت زاگرس گردی از سال 1401 با هدف ایجاد تورهای گردشگری/ورزشی در گسترهی زاگرس شروع به فعالیت کرد. این شرکت با ایجاد حلقههای سازمان یافته بین کسبوکار های کوچک گردشگری و همچنین استفاده از اقامتگاههای روستایی و بومگردی تلاش میکند، گردشگران با هزینه ارزانتری از زاگرس دیدن کنند. این شرکت با ایدههای خلاقانه مثل تورهای هدفدار، رفتینگ در مسیر مشخص رود، اسب سواری در مسیرهای کوهستانی و پاراگلایدر .. از پیشتازان و نو آروان حوزهی گردشگری و طبیعتگردی میباشد.
یک تور متفاوت در روستاهای پلکانی
همهی ما تجربهی سفر در طبیعت، چه با تورهای طبیعتگردی چه به صورت شخصی را داشته ایم. احتمالا مدتی پس از حضور در طبیعت، این سفر برای شما خستهکننده و تکراری شده و سعی کردید، زودتر به خانه برگردید. حالا فرض کنید برای ماهیگیری یا کوهنوردی به طبیعت بروید، شاید مدتها برای انجام هدف خود در طبیعت بمانید، اما بازهم دوست ندارید از طبیعت دل بکنید و برای بازگشت دوباره به طبیعت برنامه ریزی می کنید.
این همان نکتهای است که شرکت زاگرس گردی تلاش میکند در تورهای خود رعایت کند. داشتن هدف در تور!! مثلا فرض کنید با استفاده از قایقهای بادی، یک مسیر چند ساعته را برای رسیدن به یک روستای خاص طی کنید!! یا برای دیدن برکهای میان کوههای زاگرس چندین ساعت کوهنوردی کنید و حتی اسبسواری در یک مسیر کوهستانی و برای تجربهی پرواز یک کوه چندهزارمتری را بالا بروید! برای غرق شدن و لذت از طبیعت باید با آن جنگید.
